راهنمای سرویس موتورسیکلت؛ تعویض روغن گیربکس اسکوتر

در سرویس و نگهداری اسکوترها، بیشتر توجه مالکان روی روغن موتور است، در حالی که روغن گیربکس اسکوتر نیز نقش حیاتی در سلامت سیستم انتقال قدرت دارد. بی‌توجهی به تعویض به‌موقع روغن گیربکس می‌تواند باعث افزایش صدا، استهلاک شدید چرخ‌دنده‌ها و در نهایت خرابی کامل گیربکس شود.

این موضوع در بازار ایران اهمیت بیشتری دارد، چون بسیاری از موتورسیکلت‌ها بدون بررسی دقیق مایعات فنی تحویل مشتری می‌شوند. بنابراین چه اسکوتر کارکرده داشته باشید و چه موتور صفر کیلومتر خریده باشید، آشنایی با زمان تعویض روغن گیربکس اسکوتر و علائم خرابی آن ضروری است.

در موتورهای اسکوتر انتقال نیرو از موتور به چرخ عقب از طریق سیستم CVT (تسمه و پولی) انجام می‌شود، اما در بخش انتهایی، نیرو وارد یک گیربکس کاهنده می‌شود که شامل چند چرخ‌دنده فلزی است. این مجموعه برای عملکرد صحیح به روغن مخصوص گیربکس نیاز دارد.

وظایف اصلی روغن گیربکس در اسکوتر عبارتند از:

• روانکاری چرخ‌دنده‌ها و کاهش اصطکاک
• جلوگیری از سایش و خوردگی قطعات داخلی
• کاهش دمای کاری گیربکس
• کم کردن صدای کارکرد چرخ‌دنده‌ها

اگرچه روغن گیربکس در معرض احتراق قرار ندارد، اما تحت فشار شدید مکانیکی کار می‌کند و به مرور زمان خاصیت روانکاری خود را از دست می‌دهد.

برای اسکوترهایی که مدتی کار کرده‌اند، رعایت برنامه منظم تعویض روغن گیربکس اهمیت زیادی دارد.

زمان تعویض روغن گیربکس اسکوتر

در بیشتر اسکوترهای شهری با حجم موتور ۱۲۵ تا ۲۰۰ سی‌سی، تعویض روغن گیربکس هر ۵ تا ۸ هزار کیلومتر توصیه می‌شود. اگر موتور در شرایط سخت مانند ترافیک سنگین، شیب‌های زیاد، حمل بار یا استفاده مداوم کار می‌کند، این بازه می‌تواند به ۴ تا ۵ هزار کیلومتر کاهش پیدا کند.

در صورت دسترسی، همیشه اولویت با دفترچه راهنمای سازنده است، اما این بازه برای اغلب اسکوترهای موجود در بازار ایران قابل اتکا است.

علائم کهنه شدن روغن گیربکس اسکوتر

شناخت نشانه‌های خرابی روغن گیربکس به شما کمک می‌کند قبل از آسیب جدی به گیربکس، اقدام به تعویض روغن کنید.

1. صدای زوزه یا ویز از قسمت عقب موتور که با افزایش سرعت بیشتر می‌شود، می‌تواند نشانه کاهش کیفیت روغن گیربکس باشد.
2. احساس تقه یا ضربه در شروع حرکت، به‌خصوص هنگام گاز دادن اولیه، ممکن است به دلیل کاهش خاصیت روانکاری روغن باشد.
3. داغ شدن غیرعادی پوسته گیربکس در نزدیکی چرخ عقب می‌تواند نشانه اصطکاک بالا و عملکرد نامناسب روغن باشد.
4. تغییر رنگ روغن به حالت بسیار تیره، بوی سوختگی یا وجود براده‌های فلزی در روغن تخلیه‌شده، از نشانه‌های قطعی زمان تعویض روغن گیربکس است.

چه روغنی برای گیربکس اسکوتر مناسب است؟

در اغلب اسکوترها از روغن دنده با ویسکوزیته SAE 80W-90 استفاده می‌شود. این روغن باید دارای استاندارد GL-4 یا GL-5 باشد. حجم روغن گیربکس معمولاً کم و در بازه حدود ۱۰۰ تا ۲۵۰ سی‌سی است. برای مقدار دقیق باید به دفترچه راهنما یا مشخصات درج‌شده روی پوسته گیربکس مراجعه کرد. پر کردن بیش از حد روغن می‌تواند باعث نشتی و افزایش فشار داخلی شود.

مراحل کلی تعویض روغن گیربکس اسکوتر

ابتدا موتور چند دقیقه در حالت سبک کار می‌کند تا روغن کمی گرم و روان‌تر شود. سپس پیچ تخلیه زیر گیربکس باز شده و روغن کهنه به طور کامل تخلیه می‌شود. پس از بستن پیچ تخلیه، پیچ پرکن باز شده و روغن جدید به مقدار استاندارد وارد گیربکس می‌شود. در نهایت پیچ پرکن بسته شده و اطراف آن تمیز می‌شود تا نشتی احتمالی قابل مشاهده باشد.

بسیاری از خریداران تصور می‌کنند موتور صفر کیلومتر نیازی به بررسی روغن گیربکس ندارد، اما در عمل این فرض همیشه درست نیست.

چرا موتور صفر هم نیاز به بررسی روغن گیربکس دارد؟

برخی موتورسیکلت‌ها مدت طولانی در انبار یا نمایندگی می‌مانند و ممکن است سطح یا کیفیت مایعات آن‌ها قبل از تحویل به‌درستی بررسی نشده باشد. در بعضی موارد، روغن گیربکس کم، بی‌کیفیت یا قدیمی داخل موتور وجود دارد. به همین دلیل بررسی سطح و وضعیت روغن گیربکس حتی در اسکوتر صفر نیز توصیه می‌شود.

اولین زمان تعویض روغن گیربکس موتور صفر

برای اسکوتر صفر کیلومتر، انجام اولین تعویض روغن گیربکس بین ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ کیلومتر کارکرد اقدام هوشمندانه‌ای است. در دوره آب‌بندی، مقدار کمی براده ناشی از نشستن چرخ‌دنده‌ها وارد روغن می‌شود. تعویض زودهنگام روغن گیربکس باعث خروج این ذرات و افزایش عمر مفید گیربکس خواهد شد. پس از آن می‌توان طبق برنامه معمول، مثلاً هر ۶ تا ۸ هزار کیلومتر، روغن گیربکس را تعویض کرد.

چه کارهایی را بعد از تحویل گرفتن اسکوتر صفر انجام دهیم؟

پس از خرید اسکوتر صفر، بهتر است سطح روغن گیربکس بررسی شود و اطراف پیچ‌های تخلیه و پرکن از نظر نشتی کنترل شود. در صورتی که از شرایط نگهداری موتور در نمایندگی مطمئن نیستید، تعویض زودهنگام روغن گیربکس هزینه کمی دارد اما از بروز مشکلات پرهزینه در آینده جلوگیری می‌کند.

عواقب بی‌توجهی به تعویض روغن گیربکس اسکوتر

عدم تعویض به‌موقع روغن گیربکس می‌تواند منجر به سایش شدید چرخ‌دنده‌ها، افزایش صدا و لرزش، کاهش راندمان انتقال نیرو و در نهایت خرابی کامل گیربکس شود. هزینه تعمیر یا تعویض گیربکس چندین برابر هزینه یک سرویس ساده روغن گیربکس است، بنابراین این سرویس یکی از ارزان‌ترین و در عین حال مهم‌ترین اقدامات نگهداری اسکوتر محسوب می‌شود.

سرویس‌های مرتبط با گیربکس اسکوتر

روغن گیربکس تنها بخش نیازمند رسیدگی در سیستم انتقال قدرت اسکوتر نیست. تسمه و قطعات مجموعه CVT نیز استهلاک بالایی دارند و وضعیت آن‌ها مستقیماً روی شتاب، مصرف سوخت و حتی فشار وارد بر گیربکس تأثیر می‌گذارد. برای آشنایی کامل با زمان تعویض و علائم خرابی این قطعه، پیشنهاد می‌شود مقاله مربوط به سرویس و تعویض تسمه گیربکس اسکوتر را نیز مطالعه کنید.