بررسی زیان انباشته خودروسازان

صورت‌های مالی ۹ماهه خودروسازان نشان می‌دهد؛ شرکت‌های بزرگ خودروساز کشور از ابتدای سال‌جاری تا انتهای آذرماه با پیچیدگی قابل‌توجهی در مواجهه با سود و زیان مواجه بوده‌اند، با این‌حال به‌نظر می‌رسد آنها توانسته‌اند در مجموع زیان‌دهی خود را کنترل کنند؛ به‌طوری‌که مجموع سه خودروساز، کاهش زیان عملیاتی داشته و موفق شده‌اند زیان انباشته را نسبت به‌صورت مالی ۶ ماهه ثابت نگه دارند. 

طبق گزارش مالی خودروسازان به سازمان بورس که در سامانه کدال منتشر شده‌است، ایران‌ خودرو، سایپا و پارس‌ خودرو در مجموع، از ابتدای سال‌جاری تا انتهای آذرماه ۱۴‌هزار و ۶۸۸.۵‌میلیارد‌تومان زیان عملیاتی ثبت کرده‌اند. این رقم در مدت مشابه سال‌گذشته به ۲۱‌هزار و ۶۱۹.۱‌میلیارد‌تومان می‌رسید، بنابراین در ۹‌ماهه امسال خودروسازان موفق شده‌اند ۶‌هزار و ۹۳۰.۶‌میلیارد‌تومان معادل ۳۲‌درصد زیان عملیاتی کمتری داشته‌باشند.

همچنین این سه خودروساز در انتهای آذرماه ۲۵۵.۵همت زیان انباشته داشتند. این در صورتی است که در انتهای اسفندماه سال‌گذشته این رقم ۲۲۸.۶‌همت بود، بنابراین در این ۹ ماه ۲۶.۹‌همت معادل ۱۱.۸‌درصد به زیان انباشته این سه شرکت اضافه شده‌است.

اما ماجرا روی دیگری هم دارد. در صورت مالی ۶‌ماهه خودروسازان که پیش‌تر منتشر شده‌بود زیان انباشته ۲۵۵.۶۹‌همت بود، بنابراین در سه‌ماهه پاییز زیان انباشته خودروسازان تقریبا ثابت مانده و چیزی به آن اضافه نشده‌است.

البته عملکرد این سه شرکت کاملا با هم متفاوت بوده‌است. برای مثال ثابت‌ماندن زیان انباشته در پاییز به‌خاطر عملکرد ایران‌ خودرو بوده‌ است، چراکه این شرکت طی این سه ماه ۸‌همت از زیان انباشته خود کاسته است، بااین‌حال ایران‌ خودرو در ۹‌ماهه امسال افت زیان عملیاتی داشته‌ است که احتمال می‌رود این امر به‌دلیل اصلاح ساختار مالی ایران‌خودرو باشد.

عملکرد سایپا اما کاملا متفاوت بوده‌است. گرچه طی ۹ماه گذشته و همچنین در بازه پاییز امسال این شرکت رشد زیان انباشته داشته که از زیان خالص سرچشمه می‌گیرد، اما در اتفاقی نادر، در ۹‌ماهه امسال سود عملیاتی ثبت‌کرده است. با وجود کاهش محسوس تولید و فروش خودروهای داخلی، سایپا توانسته سود عملیاتی کسب کند که عمدتا ناشی از فروش خودروهای وارداتی و احتمالا درآمدهای جانبی غیرخودرویی است، با این‌حال هزینه‌های مالی و سایر هزینه‌های غیرعملیاتی مانع تبدیل سود عملیاتی به سود خالص و موجب رشد زیان انباشته شرکت شده‌ است.

پارس‌ خودرو اما وضعیت خوبی ندارد و هم رشد زیان عملیاتی زیادی داشته (۱۳۲‌درصد رشد) و هم زیان انباشته آن بیشتر از دو شرکت دیگر زیاد شده‌ است.

زیان ناخالص به زیانی گفته می‌شود که پس از کسر هزینه‌های مستقیم تولید یا خرید کالا یا خدمات، از درآمد حاصل از فروش آنها به‌دست می‌آید. این زیان تنها تفاوت بین هزینه‌های تولید و درآمد فروش را نشان می‌دهد و به‌نوعی وضعیت اولیه شرکت در فروش محصولات را نشان می‌دهد.

زیان عملیاتی به زیان حاصل از کسر تمامی هزینه‌های عملیاتی شرکت، از جمله هزینه‌های فروش، اداری و عمومی، از درآمدهای عملیاتی گفته می‌شود. این نوع زیان، عملکرد کلی شرکت در زمینه فعالیت‌های اصلی آن (تولید یا واردات خودرو) را ارزیابی می‌کند.

زیان خالص به زیان نهایی گفته می‌شود که پس از کسر تمامی هزینه‌ها، از جمله هزینه‌های مالی، مالیات و سایر هزینه‌های غیرعملیاتی مانند بهره بانکی یا هزینه املاک شرکت از درآمد کل حاصل می‌شود. این زیان نشان‌دهنده وضعیت نهایی سود و زیان شرکت در پایان دوره مالی است.

زیان انباشته به زیان‌های خالص شرکت اشاره دارد که در سال‌های گذشته به‌صورت پیوسته انباشته شده‌‌ و هنوز جبران نشده‌اند. البته باید توجه داشت که این ارقام مربوط به‌صورت‌های مالی غیرتلفیقی سه خودروساز بزرگ است؛ یعنی سود و زیان شرکت‌های زیرمجموعه در آن لحاظ نشده‌ است. اگر این ‌صورت‌های مالی به‌صورت تلفیقی بودند احتمالا ارقام ثبت‌شده برای زیان انباشته و عملیاتی خودروسازان بیشتر بود.

جزئیات سود و زیان خودروسازان طبق آمار و اطلاعاتی که سه شرکت بزرگ خودروسازی کشور در سامانه کدال ثبت کرده‌اند، ایران‌ خودرو و پارس‌ خودرو در 9ماهه امسال با افت در زیان‌ عملیاتی خود مواجه بوده‌اند؛ در این میان سایپا توانسته در بازه زمانی مورد بررسی سود عملیاتی ثبت کند.

بررسی جزئیات سود و زیان ایران خودرو

ابتدا سری به بزرگ‌ترین خودروساز کشور بزنیم. ایران‌ خودرو از ابتدای سال‌ جاری تا انتهای آذرماه 4‌ هزار و 311.4‌میلیارد‌ تومان زیان عملیاتی داشته‌ است اما این رقم در مدت مشابه سال‌گذشته 11‌هزار و 531.1‌ میلیارد‌تومان بود، بنابراین آبی‌‌‌پوشان جاده مخصوص در این مدت‌زمان 7‌ هزار و 219.7‌ میلیارد‌تومان معادل 62.6‌ درصد کمتر زیان عملیاتی ثبت کرده‌اند. اما زیان انباشته بزرگ‌ترین خودروساز کشور در 9 ماهه امسال 4.6‌ درصد بیشتر شده‌است. بنا بر اطلاعات و آمار ثبت‌شده در سازمان بورس زیان انباشته این شرکت تا انتهای سال‌ 1403 به میزان 120‌ هزار و 540‌ میلیارد‌تومان بود، اما حالا این رقم به 126‌ هزار و 71‌ میلیارد‌تومان رسیده‌ است. بر این اساس زیان انباشته آبی‌پوشان جاده مخصوص 5‌ هزار و 531‌ میلیارد‌تومان معادل 4.6‌ درصد در مدت زمان یادشده بیشتر شده‌است. نکته قابل‌توجه اینکه در صورت مالی 6‌ ماهه ایران‌ خودرو میزان زیان انباشته 134‌ هزار و 120‌ میلیارد‌تومان بود، بنابراین از ابتدای مهر تا انتهای آذر ماه ایران‌خودرویی‌ها توانسته‌اند 8 هزار و 49‌ میلیارد‌تومان معادل 6‌ درصد از زیان انباشته خود را جبران کنند.

با وجود آن‌که ایران‌خودرو در ۹‌ماهه امسال همچنان با زیان عملیاتی مواجه بوده، اما کاهش زیان انباشته این شرکت احتمالا مربوط به اصلاحات در مدیریت مالی این شرکت است. زیان انباشته بر اساس سود و زیان خالص تغییر می‌کند و نه زیان عملیاتی؛ بنابراین ممکن است یک شرکت حتی در شرایط زیان‌دهی عملیاتی، از محل شناسایی درآمدهای غیرعملیاتی، فروش دارایی‌ها، کاهش هزینه‌های مالی یا انجام تعدیلات حسابداری، بخشی از زیان انباشته خود را جبران کند. بر همین اساس، کاهش زیان انباشته ایران‌ خودرو در فصل پاییز علاوه‌بر بهبود روند عملیاتی، به عوامل غیرعملیاتی و حسابداری مربوط است و از این منظر نمی‌توان آن را نشانه‌ای قطعی از خروج این خودروساز از بحران سودآوری تلقی کرد.

سرمایه ثبت‌شده ایران‌ خودرویی‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها در بورس، کمی بیش از 256‌ هزار ‌میلیارد‌تومان است؛ بنابراین زیان انباشته آنها تقریبا نصف این سرمایه است و بزرگ‌ترین خودروساز ایران حالا مشمول ماده‌ 141 قانون تجارت نیست. این ماده‌قانونی تاکید می‌کند: «اگر بر اثر زیان‌های وارده حداقل نصف سرمایه شرکت از بین برود، هیات‌‌‌مدیره مکلف است بلافاصله در مجمع‌عمومی فوق‌‌‌العاده صاحبان سهام را دعوت کند تا موضوع انحلال یا بقای شرکت مورد شور و رای قرار گیرد.» طی سال‌های گذشته خودروسازان بزرگ کشور از جمله ایران‌ خودرو به‌طور مداوم با این بند ‌قانونی درگیر بوده‌اند، اما خودروسازان تاکنون توانسته‌‌‌‌‌‌‌‌‌اند با تجدیدارزیابی دارایی‌های خود از این اتفاق جلوگیری کنند.

اواخر سال‌گذشته بود که تجدیدارزیابی برای خودروسازان انجام شد. تجدیدارزیابی به بیان ساده به‌معنای به‌روز‌کردن ارزش دارایی‌های یک سازمان و شرکت است. با توجه به اینکه از آخرین تجدیدارزیابی خودروسازان زمان زیادی نگذشته فعلا عدم‌شمول آنها در ماده‌ 141 قانون تجارت طبیعی است. ایران‌ خودرو از ابتدای سال ‌تا انتهای آذرماه 433‌ هزار و 292 دستگاه محصول سواری را به تولید رسانده‌ است. این شرکت در 9 ماه ابتدایی سال‌گذشته، 370‌ هزار و 486 دستگاه تولید داشته، بنابراین تیراژ این شرکت در مدت زمان یادشده نسبت به مدت مشابه سال‌گذشته رشد 62‌ هزار و 806 دستگاهی معادل 16.9‌ درصد را تجربه کرده‌ است. همچنین فروش خودروهای سواری بزرگ‌ترین خودروساز کشور از ۳۶۳‌ هزار و ۹۸۹‌ دستگاه در ۹‌ ماهه ۱۴۰۳ به ۴۲۵‌ هزار و ۵۲۹‌ دستگاه در مدت مشابه سال‌جاری رسیده‌ است، بنابراین آبی‌پوشان جاده مخصوص در مدت زمان مذکور ۶۱‌ هزار و ۵۴۰ دستگاه (16.9‌درصد) بیشتر خودروی سواری فروخته‌اند.

بررسی جزئیات سود و زیان سایپا

دومین خودروساز کشور اما تنها شرکت تولیدکننده خودرو است که در مدت زمان مورد بررسی، سود عملیاتی ثبت کرده است. بنابر آمار و اطلاعات کدال دومین خودروساز بزرگ کشور از ابتدای سال ‌تا انتهای آذرماه ‌هزار و 149.1‌ میلیارد‌تومان سود عملیاتی را به‌ثبت رسانده‌ است، اما در مدت مشابه سال‌ گذشته این شرکت خودروساز 5‌ هزار و 124.5‌ میلیارد‌تومان زیان عملیاتی داشت، بنابراین این خودروساز زیان عملیاتی خود را به سود تبدیل‌ کرده‌ است. زیان انباشته این شرکت در 9‌ ماهه امسال 8.5‌ همت معادل 12‌ درصد بیشتر شده و به 79.3‌ همت رسیده‌ است. این در شرایطی است که سایپایی‌ها در این مدت زمان سود عملیاتی داشته‌اند.

همچنین در 9 ماهه زیان ناخالص و زیان خالص برای سایپا ثبت شده‌ است. این اتفاق عمدتا به‌دلیل فروش خودروهای وارداتی سودده و احتمالا درآمدهای جانبی غیرخودرویی است، که توانسته‌اند زیان تولید خودروهای داخلی را جبران کنند و عملکرد عملیاتی شرکت را مثبت کنند، با این‌حال هزینه‌های مالی و سایر هزینه‌های غیرعملیاتی همچنان سنگینی می‌کنند و مانع از تبدیل سود عملیاتی به سود خالص شده‌اند. نتیجه این ترکیب، سود عملیاتی مثبت همزمان با زیان خالص و رشد زیان انباشته است که وضعیت پیچیده مالی سایپا را نشان می‌دهد.

سرمایه ثبت‌شده سایپایی‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها در بورس، کمی بیش از 162 همت است؛ بنابراین زیان انباشته آنها بسیار کمتر از سرمایه ثبت‌شده آنهاست. بر این اساس نارنجی‌‌‌‌‌‌‌‌‌پوشان جاده مخصوص هم مشمول ماده‌۱۴۱ قانون تجارت نیستند.

سایپا به‌عنوان دومین خودروساز بزرگ کشور، در 9 ماه گذشته 127‌ هزار و 399 دستگاه خودروی سواری تولید‌کرده که این رقم در مدت مشابه پارسال به میزان 189‌ هزار و 624 دستگاه بوده‌ است، بنابراین در این مدت زمانی نارنجی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌پوشان جاده‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌مخصوص 62‌ هزار و 225 دستگاه، معادل 32.8‌ درصد کمتر، تولید خودروی سواری داشته‌اند، در مقابل اما فروش سواری‌های‌ سایپا افت محسوسی داشته‌ است؛ به‌طوری که از ۱۸۳‌ هزار و ۸۷۶ دستگاه فروش سواری از ابتدای سال‌۱۴۰۳ تا انتهای آذرماه همان سال ‌به ۱۱۴‌هزار و ۴۰۷ دستگاه برای همین بازه زمانی در سال‌جاری رسیده‌ است. به‌عبارت دیگر فروش سواری‌های سایپا ۶۹‌ هزار و ۴۶۹ دستگاه معادل 37.8 درصد افت را تجربه کرده‌ است.

بررسی جزئیات سود و زیان پارس خودرو

طبق آمار و اطلاعاتی که پارس‌ خودرو به سازمان بورس ارائه داده، این شرکت در 9‌ ماه امسال 11‌ هزار و 526 میلیارد‌تومان زیان کرده و در مدت مشابه سال 1403 این رقم به 4‌ هزار و 963.5‌ میلیارد‌تومان می‌رسید، بنابراین در مدت زمان یادشده زیان عملیاتی این زیرمجموعه سایپا 6‌ هزارو 562.7‌ میلیارد‌تومان معادل 132‌ درصد افزایش داشته که نسبت به دو شرکت دیگر رشد قابل‌توجهی به‌نظر می‌رسد.

زیان عملیاتی پارس‌خودرو در 9 ماهه امسال تقریبا به اندازه زیان 9 ماه سال‌گذشته ایران‌ خودرو است. با توجه به تفاوت حجم این دو شرکت وضعیت پارس‌ خودرو کاملا نگران‌کننده است. همچنین پارس‌‌‌‌‌‌‌‌‌خودرو 50.1‌ همت زیان انباشته را تا پایان آذرماه به‌ثبت رسانده‌ است. تا انتهای سال‌ 1403، این رقم به 37.3‌ همت می‌رسید، بنابراین پارس‌‌‌‌‌‌‌‌‌ خودرویی‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها با رشد 12.8‌ همتی زیان انباشته مواجه شده‌اند. به‌عبارت بهتر، در مقایسه با انتهای سال‌ 1403، زیان انباشته پارس‌‌‌‌‌‌‌‌‌ خودرو 34.3‌ درصد رشد را تجربه‌ کرده‌است. 

پارس‌خودرو در 9 ماهه امسال، 45‌ هزار و 93 دستگاه محصول سواری را به تولید رسانده‌ است. در مقایسه با تیراژ 76‌ هزار و 606 دستگاهی مدت مشابه پارسال، تولید این شرکت 31 هزار و 513 دستگاه معادل 41.1‌ درصد کمتر شده‌ است. این خودروساز در ۹‌ ماهه امسال ۳۷‌ هزار و ۱۶۳‌ دستگاه خودروی سواری فروخته‌ است و این رقم در مدت مشابه سال‌گذشته ۷۰‌ هزار و ۹۹‌ دستگاه بود، بنابراین پارس‌ خودرویی‌ها افت ۳۲‌ هزار و ۹۳۶ دستگاهی (۴۷‌درصدی) را در فروش سواری‌های خود شاهد هستند.

سرمایه ثبت‌شده پارس‌‌‌‌‌‌‌‌‌ خودرویی‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها در بورس، کمی بیش از 11هزار و 300 میلیارد‌تومان است که نشان می‌دهد تجدید ارزیابی در مورد این شرکت انجام نشده و این زیرمجموعه سایپا همچنان مشمول ماده‌141 قانون تجارت است.