رابطه قیمت بنزین و قیمت خودرو

در یکی از مهم‌ترین رویدادهای اقتصاد کشور شاهد آن بودیم که دست آخر قیمت بنزین افزایش یافت و سهمیه‌بندی آن آغاز شد. بنزین در حالی ناگهان و بدون اطلاع قبلی گران شد که تقریباً تمام مقام‌های مسئول کشور مدعی بودند که تا پایان سال این حامل انرژی افزایشی را تجربه نخواهد کرد. فارغ از استراتژی اعلام خبر و جدا از میزان افزایش قیمت، اکنون نگرانی اصلی جامعه اثرات تورمی این سوخت پرحاشیه به ویژه روی اصلی‌ترین مصرف‌کننده آن یعنی خودرو هستند.

در این روزها به دلایل گوناگون قیمت خودرو دستخوش تغییر می‌شد. حال با افزایش قیمت بنزین پیش‌بینی می‌شود بازار خودرو تغییراتی را به خود ببیند که بیشتر ناشی از جو ایجاد شده در بازار است و مقطعی خواهد بود.شاید اذهان عمومی جامعه پذیرای این گفته نباشند که از نظر اغلب صاحب‌نظران اقتصادی افزایش نرخ بنزین امری واجب تلقی می‌شود. ایران همواره به دلیل ذخایره گسترده نفتی خود، محصولات نفتی و پتروشیمی را پایین‌تر از نرخ مصوب در کشورهای دیگر در دسترس شهروندان خود قرار می‌داده است. روندی که تا پیش از بحران جهانی سوخت ایرادی بر آن وارد نبود. اما با بروز تنش‌های اقتصادی به ویژه در کشورهای خاورمیانه که به‌عنوان سرچشمه نفت جهان از آن‌ها یاد می‌شود، قیمت پایه نفت و طبیعتاً سایر مشتقات آن افزایش پیدا کرد. این افزایش قیمت برای کشورهای صاحب نفت چندان ملموس نبود. اما برای کشورهایی که تنها مصرف‌کننده بودند به شدت گران می‌آمد.

به مرور این اختلاف به ویژه در بنزین که مصرفی گسترده‌تر داشت، مایه بروز برخی از تخلفات شد. بنزین تا پیش از این افزایش تنها حدود 9 سنت قیمت داشت در حالی که قیمت بنزین در ترکیه چیزی حدود 1.24 دلار برای هر لیتر است. شاید مصرف بنزین برای ایرانیان اتفاق خاصی نباشد ولی این پدیده در سایر کشورها همچون مصرف ماده‌ای ارزشمند و گران تلقی می‌شود. نیازی به توضیح بیشتر ندارد که اختلاف قیمت فاحش بین نرخ عرضه داخلی و عرضه توسط همسایگان همواره باب قاچاق صدها هزار و بلکه میلیون‌ها لیتر را فراهم آورده است. این یعنی فروش بنزینی که نه‌تنها بخشی از سرمایه‌های داخلی بوده بلکه به ازای فروش هر لیتر از آن، یارانه مستقیمی است که از جیب اقشار مختلف جامعه به غارت می‌رود.

اینها تنها بخشی از اثرات منفی بنزین ارزان (نسبت به نرخ جهانی و یا حدقل نرخ عرضه توسط کشورهای همسایه) هستند. اما نباید غافل شد که همیشه در مقابل این استدلال‌ اقتصادی، انتقادهایی نیز مطرح است. مثلاً این‌که گفته می‌شود قیاس دو کشور به لحاظ نرخ سرانه توزیع ثروت و عدم شفافیت در برخی از حوزه‌های اقتصادی، چندان صحیح نیست. این‌که بنزین در ایران ارزان است را باید با نرخ دستمزد، مالیات، بیمه و سایر خدمات اجتماعی مقایسه کرد. بنزین ارزان در ایران را باید با کیفیت و امنیت خودروها مقایسه کرد. در واقع جو عمومی جامعه هیچ‌گاه با افزایش هزینه‌های جاری کنار نمی‌آید. نکته مهم این است که بنزین گران و سهیمه‌بندی شده است.

منتظر افزایش قیمت خودرو باشیم؟

سعی شد تا اینجا نسبت به اتمسفر اقتصادی شرایط موجود و نرخ جدید بنزین توضیحاتی ارائه شود. بنابراین اکنون می‌توان با ذهنیت روشن‌تری به تحلیل افزایش قیمت خودرو پرداخت. افزایش قیمت سوخت همواره اثرات تورمی را نیز در پی داشته است. از افزایش نرخ کرایه تاکسی و حمل و نقل عمومی گرفته تا افزایش نرخ سرویس خدمات عمومی و در نهایت قیمت درج‌شده روی کالاها. دولت‌ها طی چند سال اجرای طرح هدفمندسازی یارانه‌ها که بخشی از آن با افزایش قیمت سوخت همراه بوده، تلاش می‌کردند اثرات سوء این تورم فزاینده را خنثی کنند. تلاشی که حقیقتاً راهی به موفقیت نداشته است.

در این میان ترس و اضطراب از قیمت خودرو است که خود نزده با هر ساز ناکوکی می‌رقصید. طی چند مرحله افزایش قیمت بنزین در ادوار گذشته، همواره نگاه‌ها به سمت افزایش قیمت خودروهای کوچک‌تر و یا حتی رونق چشم‌گیر خودروهای گازسوز رفته است. اما نیاز و تجربه جامعه قوی‌تر از دلایل اقتصادی بوده است. نیاز جامعه نشان داده که خودروهای کوچک یا فوق‌العاده گران هستند و یا فوق‌العاده بی‌کیفیت. به همین ترتیب تجربه گویای آن است که هزینه‌های نگهداری از خودروهای گازسوز به مراتب بیشتر از سوخت گرانی است که باید درون باک آن کنیم.

با این حال قیمت سوخت به صورت مستقیم و البته کوتاه‌مدت تاثیری بر قیمت خودرو نخواهد گذاشت. چراکه خودروساز هیچ تغییری در کاهش و یا افزایش عرضه اعمال نکرده است. قیمت کارخانه هم‌چنان مثل قبل است و هیچ خودروی تولید داخلی هم پیدا نمی‌شود مطابق با استانداردهای جهانی مصرف سوخت پایینی داشته باشد و حالا داعیه ارزشمند شدن کند. اما چه می‌شود که هر اتفاقی در کشور رخ بدهد، عده‌ای به دنبال تخریب، منفعت، سودجویی و دلالی هستند. فارغ از دلایل کلان چرایی افزایش و یا عدم افزایش قیمت بنزین، به صراحت اعلام می‌کنیم که افزایش قیمت خودرو برگرفته از جو روانی و به طور حتم موقتی خواهد بود.

نویسنده :